SARS-CoV-2 ve Kan İlişkisi

SARS-CoV-2 ve Kan İlişkisi

2019 yılının Aralık ayında Çin’in Wuhan kentinde yeni bir korona virüs tespit edildi. (1) Bu virüs, Uluslararası Virüs Taksonomisi Komitesi tarafından SARS-CoV-2 olarak adlandırılmıştır. (2) SARS-CoV-2’nin sebep olduğu COVID-19, 11 Mart 2020 itibari ile Dünya Sağlık Örgütü tarafından pandemi olarak tanımakla beraber etkileri dünya çapında giderek artmaktadır. (3) Virüsle başa çıkmanın en önemli adımlarından biri de etkilerini ve karakteristiğini tam olarak anlamaktır. Bu amaçla, virüsün çeşitli hasta örneklerinde bulunma durumu ve hastaların kan değerlerindeki etkileri incelenmiştir. 

SARS-CoV-2 Kanda Dolaşıyor mu?

Yapılan testlere göre Wuhan’daki ilk 41 hastanın 6’sının plazma veya serumunda virüs RNA’sı bulunmuştur. (3) Daha sonra, yine Çin’de bulunan ve tüm bireyleri hasta olan 6 kişilik bir ailenin yalnızca 10 yaşında olan ve herhangi bir semptom göstermeyen çocuklarının kanında zayıf da olsa pozitif bir değere ulaşılmıştır. (4) Bu çalışmadaki semptom göstermeyen bireye zıt olarak Almanya’da 18 hasta üzerinde yapılan deneylerde yalnızca durumu kritik hastalarda viremi görüldüğü sonucuna ulaşılmıştır. Almanya’daki bilim insanları, kullanılan metotlar ve diğer faktörler uluslararası bir biçimde eşitlenemeyeceğinden dolayı farklı sonuçlara ulaşmanın mümkün olduğunu belirtmekle beraber; asemptomatik hastaların kanından virüsün bulaşma riski olmadığı düşüncesindeler. (5) Bu limitli veriler göz önüne alınarak; virüs RNA’sının plazma ya da serumda, semptomlar çıktıktan 2-3 gün sonra tespit edilebileceği kanısına varılmıştır. (6)

Elde edilen verilerin yetersizliği sebebiyle virüsün kandan bulaşabileceği varsayılarak 25 Ocak 2020 tarihinde Wuhan Blood Center’a yapılan tüm kan bağışları test edilmeye başlanmıştır. 4 Mart 2020 itibariyle 2430 bağış, rtPCR kullanılarak incelenmiştir ve 4 adet pozitif sonuç elde edilmiştir. Bu hastalarla daha sonra tekrar iletişime geçildi ve bir hastanın testleri farklı örnek tipleri kullanılarak tekrarlanmıştır. Figür 1’de görüldüğü üzere Donör 1’in plateletinde ilk üç testte sonuç negatif çıkarken, son testten 15 gün sonra yapılan testte pozitif çıkmıştır. Bunun yanı sıra Donör 1 ve 2’de herhangi bir semptom görülmezken 3 ve 4’te ateş görülmüştür. (7)

Figür 1. 4 kan bağışçısının zaman ve semptom çizelgesi, Çin. Gri: negatif sonuç. Sarı: pozitif sonuç. PLT: platelet. TS: boğaz sürüntüsü. WB: tam kan. Yeşil: semptom yok. Turuncu: ateş. Kırmızı ok: hastanın ateşi ilaç aldıkta sonra düştü. (7)

Kore Kızıl Haç Kan Servisi’nde 12 Mart 2020 itibariyle kan bağışı yapıldıktan sonra hasta olduğu tespit edilen 7 hasta ortaya çıkmıştır. Bu hastalardan alınan kanar 7 ayrı bireye verilmiş ve daha sonra testler yapılmıştır. COVID-19 hastalarından kan alan 7 hastadan hiçbirinde virüs tespit edilememiştir. (18)

FDA, WHO, ECDC VE AABB delil yetersizliğinden dolayı güncel olarak kan bağışında herhangi bir önlem uygulamamaktadır. (16, 17)

SARS-CoV-2 RNA’sının Çeşitli Örnek Tiplerinde Bulunma Olasılığı ve Kıyaslanması

Oral sürüntünün yanı sıra anal sürüntü ve kanda virüs RNA’sının bulunup bulunamayacağı için 15 hasta üzerinde test yapılmıştır. Tablo 1’de görüldüğü üzere hastaların %53.3’ü oral sürüntü pozitif, %26.7’si anal sürüntü pozitif, %40’ı kan pozitif ve %20’si serum pozitif çıkmıştır. 2 hasta hem oral hem anal sürüntüde pozitif çıkarken, aynı anda kanında ve oral sürüntüsünde virüs RNA’sı bulunan olmamıştır. (8)

Elde edilen bulgulardan yola çıkılarak söylenilebilir ki oral sürüntüsü negatif çıkan hastaların yine de viremik olma olasılığı vardır.

Tablo 1. SARS-CoV-2’nin kan ve sürüntülerde tespiti (8)

Ortalama 10 gün boyunca medikal tedavi alan 16 kişilik bir başka hasta grubunda ise 0. ve 5. günlerde anal ve oral sürüntü testleri yapılmıştır. Tablo 2’de de görülebileceği gibi 0. günde %50 oral pozitif, %25 anal pozitif bulunurken; 5. günde %25 oral pozitif ve %37.5 anal pozitif bulunmuştur. Bir diğer önemli nokta ise 6 hasta, 0. günde negatif değer göstermelerine rağmen 5. günde virüs anal sürüntüde tekrar ortaya çıkmıştır. (8) Bu testler sonucunda hastalık ilerledikçe oral sürüntüdense anal sürüntü testlerinin pozitif çıkma olasılığının daha fazla olabileceği sonucuna varılmıştır.

Tablo 2. Anal ve oral SARS-CoV-2 testlerinin 0. ve 5. Günlerdeki karşılaştırması (8)

Bir başka çalışmada 205 hastadan toplanan 1070 örnek test edilmiştir. Tablo 3’teki test sonuçlarına göre en yüksek pozitif sonuç bronkoalveolar lavaj sıvısından (%93) elde edilmiştir. Bunu sırasıyla balgam, burun sürüntüsü, fibrobronkoskop fırça biyopsisi, farinjiyal sürüntü, dışkı ve kan takip etmektedir. Elde edilen 72 idrar örneğinin hiçbirinde pozitif sonuç çıkmamıştır. 

Tablo 3. 205 hastadan toplanan 1070 örneğin SARS-CoV-2 test sonuçları (9)

20 hastadan elde edilen 2-6 arası farklı örnek tiplerinden elde edilen sonuçlar ise Figür 2’de gösterilmiştir. (9)

Figür 2. 20 hasta üzerinde yapılan SARS-CoV-2 testi grafiksel gösterimi (9)

COVID-19 – IgG ve IgM İlişkisi

Tablo 2’de değerlerine ver verilen aynı hasta grubu üzerinde yapılan bir başka testte ise hastalık süresince değişen IgG ve IgM seviyeleri gözlemlenmiştir. Figür 3’e bakıldığında, 0. günde hem IgG hem de IgM’in tüm hastalarda düşük olduğu görülmüştür. 5. güne baktığımızda ise neredeyse tüm hastaların viral antikorlarında artış görülmüştür. (8)  Tüm hastalarda tespit edilen bu belirgin artışın oral ve anal sürüntülerdeki belirsiz sonuçlara kıyasla daha güvenilir bir sonuç olduğu ve daha iyi bir test alternatifi olabileceği düşünülmektedir. 

Figür 3. SARS-CoV-2‘nin serolojik tespiti. Kesik çizgi, sağlıklı insanlardan elde edilmiş referans değeri göstermektedir. (8)

SARS-CoV-2’nin T Lenfositlerini Enfekte Etmesi

Lenfositopeni, COVID-19 hastalarında sıklıkla görülen bir durumdur. Bu hastaların periferik kan mononükleer hücrelerinin apoptoz, otofaji ve p53 yolaklarında upregülasyon olduğu gözlemlenmiştir. (10) Yapılan çalışmalar; özellikle düşük CD3, CD4 , and CD8 T lenfositlerine sahip olan hastalarda lenfositopeninin mortaliteyle ilişkili olduğu sonucuna varılmıştır. (11,12) Lenfositopeni aynı zamanda MERS hastalarında da görülmekteydi. MERS-CoV direkt olarak T lenfositlerini enfekte edip apoptozu tetikleyebilmesine rağmen T lenfositlerinin içinde replike olamamaktaydı. (13) Fakat SARS-CoV-2 için bu durum net değildi. 

SARS-CoV-2’nin T hücrelerini enfekte edip lenfositopeniye yol açıp açmadığını belirlemek için yapılan çalışmanın sonuçları şu şekildedir: 

  • SARS-CoV-2 T hücrelerini enfekte edebilir
  • SARS-CoV-2, T hücrelerini; reseptöre bağımlı, S proteini tarafından yönlendirilen membran füzyonu ile enfekte etmekte
  • Enfeksiyon EK1 peptidi kullanılarak inhibe edilebilir. (14)

COVID-19 Hastalarının Kan Değerleri Karşılaştırması

İki farklı çalışmadan elde edilen COVID-19 hastalarının laboratuvar testi sonuçlarına baktığımızda (Tablo 4 ve 5), AT değerlerinin sağlıklı insanlara göre daha düşük olduğu görülmüştür. PT-act de aynı şekilde hastalarda düşük görülürken; D-dimer, FIB, FDP vee IL-6 değerlerinin daha yüksek olduğu gözlemlenmiştir. (3,15) Özellikle yüksek D-dimer ve yüksek SOFA (Sequential Organ Failure Assessment) değerlerinin hastanede gerçekleşen ölümlerle ilişkili olduğu ortaya konulmuştur. (3)

Tablo 4. 41 COVID-19 hastasının laboratuvar test sonuçları (3)

Tablo 5. 94 COVID-19 hastası ve kontrol grubunun koagülasyon faktörleri karşılaştırması (15)

Referanslar

  1. Na Zhu, Dingyu Zhang, Wenling Wang, Xingwang Li, Bo Yang, Jingdong Song, Xiang Zhao, Baoying Huang, Weifeng Shi, Roujian Lu, Peihua Niu, Faxian Zhan, Xuejun Ma, Dayan Wang, Wenbo Xu, Guizhen Wu, George F. Gao, Wenjie Tan, et al. A novel coronavirus from patients with pneumonia in China, 2019, N Engl J Med. 2020 Jan 24. 
  2. Alexander E. Gorbalenya, Susan C. Baker, Ralph S. Baric, Raoul J. de Groot, Christian Drosten, Anastasia A. Gulyaeva, Bart L. Haagmans, Chris Lauber, Andrey M Leontovich, Benjamin W. Neuman, Dmitry Penzar, Stanley Perlman, Leo L.M. Poon, Dmitry Samborskiy, Igor A. Sidorov, Isabel Sola, John Ziebuhr. Severe acute respiratory syndrome-related coronavirus: The species and its viruses – a statement of the Coronavirus Study Group. bioRxiv 2020.02.07.937862 
  3. Huang C, Wang Y, Li X, et al.: Clinical features of patients infected with 2019 novel coronavirus in Wuhan, China. Lancet 2020; 395:497–506 
  4. Chan JF, Yuan S, Kok KH, To KK, Chu H, Yang J, et al. A familial cluster of pneumonia associated with the 2019 novel coronavirus indicating person-to-person transmission: a study of a family cluster. Lancet 2020.
  5. Victor M Corman, Holger F Rabenau, Ortwin Adams, Doris Oberle, Markus B Funk, Brigitte Keller-Stanislawski, Joerg Timm, Christian Drosten, Sandra Ciesek. SARS-CoV-2 asymptomatic and symptomatic patients and risk for transfusion transmission. medRxiv 2020.
  6. L. Chang, Y. Yan and L. Wang, Coronavirus Disease 2019: Coronaviruses and Blood Safety, Transfusion Medicine Reviews
  7. Chang L, Zhao L, Gong H, Wang Lunan, Wang L. Severe acute respiratory syndrome coronavirus 2 RNA detected in blood donations. Emerg Infect Dis. 2020 Jul (early release. 03.04.2020)
  8. Wei Zhang, Rong-Hui Du, Bei Li, Xiao-Shuang Zheng, Xing-Lou Yang, Ben Hu, Yan-Yi Wang, Geng-Fu Xiao, Bing Yan, Zheng-Li Shi & Peng Zhou (2020) Molecular and serological investigation of 2019-nCoV infected patients: implication of multiple shedding routes, Emerging Microbes & Infections, 9:1, 386-389 
  9. Wang W, Xu Y, Gao R, et al. Detection of SARS-CoV-2 in Different Types of Clinical Specimens. JAMA. Published online March 11, 2020. 
  10. Xiong, Y. et al. Transcriptomic characteristics of bronchoalveolar lavage fluid and peripheral blood mononuclear cells in COVID-19 patients. 2020.
  11. Zeng, Q. et al. Mortality of COVID-19 is Associated with Cellular Immune Function Compared to Immune Function in Chinese Han Population (2020). 
  12. Zheng, M. et al. Functional exhaustion of antiviral lymphocytes in COVID-19 patients. Cell. Mol. Immunol. 2020.
  13. Chu, H. et al. Middle east respiratory syndrome coronavirus efficiently infects human primary T lymphocytes and activates the extrinsic and intrinsic apoptosis pathways. J. Infect. Dis. 213, 904–914 (2016).
  14. Wang, X., Xu, W., Hu, G. et al. SARS-CoV-2 infects T lymphocytes through its spike protein-mediated membrane fusion. Cell Mol Immunol (2020).
  15. Han H, et al. Prominent changes in blood coagulation of patients with SARS-CoV-2 infection. Clin Chem Lab Med. 2020.
  16. Control Ecfdpa. Outbreak of acute respiratory syndrome associated with a novel co- ronavirus, Wuhan, China; first update, https://www.ecdc.europa.eu/sites/default/ files/documents/Risk-assessment-pneumonia-Wuhan-China-22-Jan-2020.pdf; 2020 [accessed 2020-2-5]
  17. American Association of Blood Banks. Update: impact of 2019 novel coronavirus and blood safety, http://www.aabb.org/advocacy/regulatorygovernment/Documents/ Impact-of-2019-Novel-Coronavirus-on-Blood-Donation.pdf; 2020 [accessed 2020- 2-5]. 
  18. Kwon, S.‐Y., Kim, E.‐J., Jung, Y.S., Jang, J.S. and Cho, N.‐S. (2020), Post‐donation COVID‐19 identification in blood donors. Vox Sang

Yazar:

  • Başak Toker

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir